Jámánì pẹ̀lú Hollyláti ọwọ́ Holly Mohanye
Ìtàn

Ìtàn Jámánì, ní àsìkò pàtàkì 18

O kò nílò oyè nínú ìtàn láti gbé níbí. Ṣùgbọ́n mímọ ìtàn náà ń ràn ọ́ lọ́wọ́ láti lóye ìdí tí àwọn ará Jámánì fi ń ronú, ṣètò àti rántí bí wọ́n ṣe ń ṣe.

9

Wọ́n dá àwọn ará Róòmù dúró

Àwọn ẹ̀yà Jámánì ṣẹ́gun ẹgbẹ́ ọmọ ogun Róòmù 3 nínú Igbó Teutoburg. Àwọn ará Róòmù kò ṣẹ́gun ilẹ̀ ìlà oòrùn odò Rhine rí, odò náà sì di ààlà pípẹ́ láàrin ayé 2.

800

Charlemagne, ọba ńlá

Wọ́n dé Charlemagne ládé gẹ́gẹ́ bí ọba ńlá ní Róòmù. Fún nǹkan bí ọdún 1,000 lẹ́yìn náà, ilẹ̀ Jámánì jẹ́ apá kan Ìjọba Róòmù Mímọ́: àkójọpọ̀ ọgọ́rọ̀ọ̀rún ìjọba kékeré, ìjọba ọmọ ọba àti ìlú òmìnira, kì í ṣe orílẹ̀ èdè 1.

Àwọn ọdún 1450

Ẹ̀rọ ìtẹ̀wé

Ní Mainz, Johannes Gutenberg ń tẹ ìwé pẹ̀lú lẹ́tà irin tó ṣeé gbé kiri. Ìmọ̀ ń tàn kálẹ̀ kíákíá ju ti ìgbàkígbà rí lọ, ní Jámánì àti káàkiri ayé.

1517

Luther àti Àtúnṣe Ìjọ

Martin Luther tẹ Àwọn Àríyànjiyàn 95 rẹ̀ jáde ní Wittenberg, ó sì bẹ̀rẹ̀ Àtúnṣe Ìjọ Pùròtẹ́sítáǹtì. Ìtúmọ̀ Bíbélì rẹ̀ sí èdè Jámánì ràn lọ́wọ́ láti ṣẹ̀dá èdè Jámánì tí wọ́n ń sọ lónìí.

1871

Níkẹyìn Jámánì 1

Lẹ́yìn àwọn ogun tí Prussia àti olórí ìjọba rẹ̀ Otto von Bismarck darí, àwọn ìpínlẹ̀ Jámánì ṣọ̀kan láti di Ìjọba Jámánì. Jámánì di orílẹ̀ èdè 1 fún ìgbà àkọ́kọ́.

1884

Àpérò Berlin

Àwọn agbára Yúróòpù pàdé ní Berlin, láti oṣù Bélú 1884 sí oṣù Èrèlé 1885, wọ́n sì fohùn ṣọ̀kan lórí òfin pínpín Áfíríkà. Jámánì gba àwọn ilẹ̀ amúnisìn ní Togo, Cameroon, Namibia àti Ìlà Oòrùn Áfíríkà. Ní Namibia, láàrin 1904 sí 1908, àwọn ọmọ ogun Jámánì pa ẹgbẹẹgbẹ̀rún ènìyàn Herero àti Nama. Ní 2021, Jámánì gbà ní gbangba pé èyí jẹ́ ìpaláyà.

1914

Ogun Àgbáyé Kìíní

Jámánì jà, ó sì pàdánù Ogun Àgbáyé Kìíní (1914 sí 1918). Ọba fi ipò sílẹ̀, Jámánì sì di ìjọba tiwa n tiwa, Orílẹ̀ èdè Olómìnira Weimar, ní 1919. Àwọn obìnrin dìbò fún ìgbà àkọ́kọ́.

1933

Ìjọba apàṣẹwàá àti Holocaust

Adolf Hitler àti ẹgbẹ́ Nazi gba agbára, wọ́n sì ba ìjọba tiwa n tiwa jẹ́. Ìjọba wọn bẹ̀rẹ̀ Ogun Àgbáyé Kejì ní 1939, ó sì pa mílíọ̀nù 6 àwọn Júù nínú Holocaust, pẹ̀lú àwọn Roma àti Sinti, àwọn aláàbọ̀ ara àti ọ̀pọ̀ àwọn míràn. Ogun parí ní 1945 pẹ̀lú ìṣẹ́gun lórí Jámánì. Jámánì ń kọ́ni ní ìtàn yìí ní gbangba, kí ó má bàa ṣẹlẹ̀ mọ́ láé.

1949

Orílẹ̀ èdè Jámánì 2

Wọ́n pín Jámánì. Ní ìwọ̀ oòrùn, wọ́n dá Orílẹ̀ èdè Olómìnira Àpapọ̀ Jámánì sílẹ̀ pẹ̀lú òfin ìpìlẹ̀ tuntun, Òfin Ìpìlẹ̀ (Grundgesetz). Ní ìlà oòrùn, Orílẹ̀ èdè Olómìnira Tiwa n Tiwa Jámánì jẹ́ orílẹ̀ èdè kọ́múníìsì lábẹ́ àkóso Soviet.

1955

Àwọn òṣìṣẹ́ àlejò

Ọrọ̀ ajé Ìwọ̀ Oòrùn Jámánì gbèrú, ó sì pe àwọn òṣìṣẹ́ láti òkèèrè, ní àkọ́kọ́ láti Ítálì (1955) lẹ́yìn náà láti Turkey (1961) àti àwọn orílẹ̀ èdè míràn. Ọ̀pọ̀ dúró, lónìí sì nǹkan bí ènìyàn 1 nínú 4 ní Jámánì ní ìtàn ìṣílọ.

1957

Olùdásílẹ̀ Yúróòpù

Ìwọ̀ Oòrùn Jámánì jẹ́ ọ̀kan lára ọmọ ẹgbẹ́ olùdásílẹ̀ 6 ti Àjọ Ọrọ̀ Ajé Yúróòpù, ìbẹ̀rẹ̀ Àjọ Yúróòpù ti òde òní.

1961

Ògiri Berlin

Ní ọjọ́ 13 oṣù Ògún, Ìlà Oòrùn Jámánì kọ́ ògiri láàrin Berlin láti dá àwọn ènìyàn rẹ̀ dúró láti lọ sí Ìwọ̀ Oòrùn. Àwọn ẹbí pínyà fún nǹkan bí ọdún 30.

1989

Ògiri wó

Ní ọjọ́ 9 oṣù Bélú, lẹ́yìn ìwọ́de àlàáfíà, wọ́n ṣí ààlà, àwọn ènìyàn sì jó lórí Ògiri Berlin.

1990

Àtúnṣọ̀kan

Ní ọjọ́ 3 oṣù Ọ̀wàrà, Ìlà Oòrùn àti Ìwọ̀ Oòrùn Jámánì tún di orílẹ̀ èdè 1. Ọjọ́ 3 oṣù Ọ̀wàrà ni ọjọ́ ìsinmi orílẹ̀ èdè Jámánì báyìí, Ọjọ́ Ìṣọ̀kan Jámánì.

2002

Yúrò

Jámánì fi Yúrò rọ́pò Deutsche Mark, owó bébà àti owó ẹyọ.

2005

Olórí ìjọba obìnrin àkọ́kọ́

Angela Merkel di olórí ìjọba, ó sì darí Jámánì fún ọdún 16, títí di 2021.

2020

Ṣíṣí ilẹ̀kùn fún àwọn òṣìṣẹ́ onímọ̀

Òfin Ìṣílọ Àwọn Òṣìṣẹ́ Onímọ̀ bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní oṣù Ẹrẹ̀nà 2020, wọ́n sì fẹ̀ ẹ́ ní 2023 àti 2024. Káàdì Àǹfààní dé ní oṣù Òkúdu 2024. Báyìí Jámánì ń pe àwọn òṣìṣẹ́ onímọ̀ láti òde Yúróòpù ní tòótọ́.

2024

Òfin tuntun jíjẹ́ ọmọ ìlú

Láti 27 oṣù Òkúdu 2024, àwọn ènìyàn sábà máa ń lè di ọmọ ìlú Jámánì lẹ́yìn ọdún 5 ti ìgbélé tó bófin mu, Jámánì sì gba ọmọ ìlú méjì láàyè ní gbogbogbò, nítorí náà kò ní kí o fi ìwé ìrìnnà àkọ́kọ́ rẹ sílẹ̀ mọ́.